ر آى».
حضرت‌ سعيد بن‌ زيد (رض) در سال‌ 50 هجري‌ در سن‌ 73 سالگي‌ در محلي‌ خارج‌ از مدينه‌ به‌ اسم‌ «عقيق‌» وفات‌ يافت‌. حضرت‌ عبدالله بن‌ عمر ـ (رض) ـ يا سعد بن‌ ابي‌وقاص (رض)‌ ايشان‌ را غسل‌ داده‌ و سپس‌ در قبرستان‌ بقيع‌ به‌ خاك‌ سپردند (1).
-------------------------------------------------------------------------------
1) اسدالغابة: ج‌2، ص‌ 255. اصحاب‌ الرسول‌: ص‌ 270.  * از پيشگامان‌ نخستين‌ اسلام‌.
  * از مهاجران‌ راه‌ اسلام‌.
  * يكي‌ از عشره‌ مبشّره‌.
  * يكي‌ حاضران‌ بر كوه‌ حراء.
  * مجاهد بزرگ‌ اسلام‌.
  * يكي‌ از مسبَّبان‌ مسلمان‌ شدن‌ حضرت‌ عمر (رض).
  * از فرماندهان‌ سپاه‌ اسلام‌ در فتح‌ شام‌.
  * اولين‌ والي‌ شام‌ در اسلام‌.
  * يكي‌ از مشاوران‌ صدّيق‌ حضرت‌ ابوبكر و عمر (رض).
  * يكي‌ از مستجاب‌ الدعوات‌.ـ قرآن‌ كريم‌: با ترجمه‌ دكتر مصطفي‌ خرّمدل‌.
ـ صحيح‌ بخاري‌: امام‌ محمد بن‌ اسماعيل‌ بخاري‌، دارالارقم‌ بيروت‌.
ـ صحيح‌ مسلم‌: امام‌ أبوالحسين‌ مسلم‌ نيشابوري‌، دار احياء التراث‌.
ـ سنن‌ ترمذي‌: امام‌ محمد بن‌ عيسي‌ ترمذي‌، دارالفكر.
ـ مُسند احمد: امام‌ أحمد بن‌ حنبل‌، درالفكر.
ـ مشكاة المصابيح‌: علامه‌ خطيب‌ تبريزي‌، دارالكتب‌ العلمية.
ـ البداية والنهاية: حافظ‌ أبوالفداء إسماعيل‌ بن‌ كثير، دارالتقوي.‌
ـ أسد الغابة في‌ معرفة الصحابة: عزّالدين‌ ابن‌ اثير جزري‌، درالفكر.
ـ حياة الصحابة: شيخ‌ يوسف‌ كاندهلوي‌، دار إحياء التراث‌ العربي‌.
ـ الإصابة في‌ تمييز الصحابة: شيخ‌ ابن‌ حجر عسقلاني‌، دارالكتب‌ العربي‌.
ـ الطبقات‌ الكبري‌: ابن‌ سعد، دارالفكر.
ـ سير أعلام‌ النبلاء: امام‌ شمس‌الدين‌ ذهبي‌، مؤسسة الرسالة.
ـ رجال‌ حول‌ الرسول‌: خالد محمد خالد، دارالفكر.
ـ شباب‌ حول‌ الرسول‌، لجنة التحقيق‌ في‌ دار القلم‌ العربي‌ بحلب‌.
ـ صور من‌ حياة الصحابة، رأفت‌ باشا، مؤسسة الرسالة.
ـ أنيس‌ الطالبين‌، صفوك‌ سعدالله المختار، مكتبة النهضة، بغداد.
ـ أصحاب‌ الرسول‌: ابوعمار محمود المصري‌، دارالتقوي‌.
ـ مختصر زندگاني‌ ياران‌ پيامبر ((ص)‌)، رأفت‌ پاشا، سيد طاهر حسيني‌، احسان‌.
ـ داستان‌ زندگي‌ حضرت‌ عمر (رض)، شيخ‌ علي‌طنطاوي‌، ابوبكر حسن‌زاده‌، كردستان‌.
ـ پيام‌ سيره‌ نبوي‌ به‌ مردم‌ عصر حاضر، امام‌ سيد ابوالحسن‌ ندوي‌، ترجمه‌ عبدالقادر دهقان‌، صديقي‌ زاهدان‌.هنگامي‌ كه‌ نور نبوّت‌، كوي‌ و برزن‌ مكّه‌ را منوّر كرد، سعد (رض) در ايام‌ جواني‌ و دوران‌ قدرت‌ و رشد بود. سعد (رض) نسبت‌ به‌ پدر و مادرش‌ داراي‌ عاطفه‌ و احساسي‌ لطيف‌ بود و در حق‌ آنها نيكي‌ بسيار مي‌كرد مخصوصاً نسبت‌ به‌ مادرش‌ بيش‌ از حد تصوّر محبت‌ داشت‌.
با اينكه‌ در آن‌ موقع‌ در آغاز سال‌ هفدهم‌ عمرش‌ به‌ سر مي‌برد؛ اما داراي‌ عقل‌ و شعور و آگاهي‌ و درك‌ مردان‌ بزرگ‌ و پا به‌ سن‌ نهاده‌ بود، و پيرانه‌ سر رفتار مي‌كرد. مثلاً به‌ لهو و لعب‌ و بازيچه‌هايي‌ كه‌ همسالانش‌ به‌ آن‌ مشغول‌ مي‌شدند علاقه‌اي‌ نداشت‌، بلكه‌ تمام‌ هم‌ّ و وقت‌ خود را در آماده‌ كردن‌ تير و ساختن‌ كمان‌ صرف‌ مي‌كرد، و هميشه‌ مشغول‌ تيراندازي‌ بود، تا جايي‌ كه‌ انگار خود را براي‌ كاري‌ بس‌ بزرگ‌ آماده‌ مي‌كرد.
و نيز فساد عقيده‌ و سوء احوال‌ قوم‌ خود را، نمي‌پذيرفت‌ و آن‌ را موجب‌ آرامش‌ نمي‌دانست‌، انگار هميشه‌ منتظر بود تا دستي‌ نيرومند و قاطع‌ به‌ كار افتد كه‌ آنها را از منجلاب‌ و تاريكي‌ بيرون‌ بكشد.
در همان‌ اوان‌، مشيّت‌ و خواست‌ خداي‌ بزرگ‌ بر آن‌ قرار گرفت‌ كه‌ آن‌ دست‌ توانا و قاطع‌ براي‌ رهايي‌ تمام‌ بشر، از آستين‌ حضرت‌ محمد ـ(ص)- بيرون‌ آيد و به‌ كار افتد. اينك‌ دست‌ سرور مخلوقات‌ و كائنات‌، حضرت‌ محمد بن‌ عبدالله ـ(ص)ـ به‌ كار افتاده‌ و اين‌ دست‌ نيرومند، درخشنده‌ ستاره‌ي‌ الهي‌؛ يعني‌، كتاب‌ خدا را در مشت‌ دارد كه‌ هرگز خاموش‌ نمي‌شود و از فروغش‌ كاسته‌ نخواهد شد.
سعد بن‌ ابي‌ وقاص‌ (رض) بسي‌ سريع‌، دعوت‌ هدايت‌ و حق‌ را اجابت‌ و لبيك‌ گفت‌ و سومين‌ مرد يا چهارمين‌ فرد بود كه‌ به‌ اسلام‌ مشرف‌ شدند.
به‌ همين‌ علت‌، اغلب‌ به‌ عنوان‌ مباهات‌ و افتخار مي‌گفت‌:
هفت‌ روز تمام‌ من‌ يك‌ سوم‌ اسلام‌ بودم‌.
از آنجايي‌ كه‌ آثار ذكاوت‌ و مقدمات‌ مردانگي‌ در وجود سعد (رض) مشاهده‌ مي‌شد، پيوستنش‌ به‌ اسلام‌ مايه‌ي‌ شادي‌ و خوشحالي‌ پيامبر اكرم‌ ـ(ص)ـ شد؛ زيرا انتظار مي‌رفت‌ كه‌ در آينده‌اي‌ نزديك‌، اين‌ هلال‌ به‌ ماه‌ كامل‌ و قرص‌ قمر مبدل‌ شود.
حرمت‌ و شرافت‌ نسب‌ و بزرگي‌ و عزّتي‌ كه‌ سعد (رض) از آن‌ برخوردار بود، باعث‌ مي‌شد جوانان‌ مكّه‌ تحريك‌ و تشويق‌ شوند و راه‌ او را پيش‌ گرفته‌، و مانند او عمل‌ كنند(1). 
----------------------------------------------------------------------------------
1) صور من‌ حياة الصحابة‌: ص‌ 220-219.حضرت‌ سعد ـ (رض) ـ سومين‌ و يا چهارمين‌ فردي‌ است‌ در ميان‌ اعراب‌ مكّه‌، كه‌ اسلام‌ را پذيرفت‌. و همانند ياران‌ پيشين‌ رسول‌الله ـ (ص) ـ ايشان‌ نيز در اوج‌ جواني‌ يعني‌ در سن‌ 17 سالگي‌ در آغوش‌ اسلام‌ قرار گرفت‌.
عايشه‌ دختر حضرت‌ سعد ـ (رض) ـ از پدرش‌ روايت‌ مي‌كند كه‌ فرمودند:
سه‌ روز قبل‌ از اينكه‌ در آغوش‌ اسلام‌ قرار گيرم‌، خواب‌ ديدم‌، در تاريكي‌ شديدي‌ گير كرده‌ام‌ و ره‌ به‌ جايي‌ نمي‌برم‌، درست‌ زماني‌ كه‌ در آن‌ تاريكي‌ دست‌ و پا مي‌زدم‌ ناگهان‌ مهتابي‌ تابيدن‌ گرفت‌. بي‌درنگ‌ به‌ طرف‌ نور رفتم‌، ديدم‌ سه‌ نفر زودتر از من‌ سبقت‌ گرفته‌اند و آنجا رسيده‌اند، آنان‌ زيد بن‌ حارثه‌، علي‌ بن‌ ابي‌طالب‌ و ابوبكر صدّيق‌ -رضی الله عنهم- بودند. از آنان‌ پرسيدم‌: از كي‌ اينجاييد؟ گفتند: «همين‌ الآن‌ آمديم‌.» صبح‌ آن‌ شب‌ تا عصر جريان‌ خواب‌ مرا به‌ خود مشغول‌ كرده‌ بود. شنيدم‌ محمد بن‌ عبدالله ـ (ص) ـ مخفيانه‌ مردم‌ را به‌ دين‌ اسلام‌ مي‌خواند. دريافتم‌، خداوند در رحمت‌ به‌ رويم‌ گشوده‌ و سعادت‌ مرا در نظر گرفته‌ است‌ كه‌ به‌ سبب‌ آن‌، از تاريكي‌ گمراهي‌ و ناداني‌ رسته‌، و به‌ نور هدايت‌ راه‌ يابم‌. فوراً خود را به‌ او رساندم‌، او را در درّه‌ي‌ «جياد» يافتم‌ كه‌ مشغول‌ نماز عصر بود.
از ايشان‌ پرسيدم‌: شما انسان‌ها را به‌ سوي‌ چه‌ چيزي‌ فرا مي‌خوانيد؟ فرمودند: «به‌ سوي‌ شهادت‌ به‌ يگانگي‌ الله و اينكه‌ من‌ رسول‌ بر حق‌ خدا هستم‌». سپس‌ فرمودند: «اي‌ سعد! بگو أشهد أن‌ لاإله‌إلاالله و أشهد أن‌ محمداً رسول‌الله».
من‌ هم‌ بي‌درنگ‌ گفتم‌: «أشهد أن‌ لاإله‌إلاالله وأشهد أنک رسول‌الله»(1).
هدايت‌ نوري‌ است‌ ربّاني‌ كه‌ خداوند در قلب‌ هر كدام‌ از بندگا