ن  اضافه  کند،  آنوقت  نمازش  کامل  است‌]‌".  به  روایت نسائی  و  ابن  ماجه  و  دارقطنی‌.  حافظ  در “‌بلوغ  المرام‌“ ‌گفته  است‌:  اسناد  آن  صحیح  است  ولی  ابوحاتم‌گفته  است  مرسل  است‌.  از  ابوهریره  روایت  است‌که  پیامبر صلی الله علیه و سلم  فرمود:" من أدرك من الصلاة ركعة فقد أدركها كلها     [هرکس  یک  رکعت  ازنمازجمعه  را  با  امام  دریابد  بی‌گمان  همه  آن  را  دریافته  است‌]‌".  به  روایت  جماعت  محدثین‌.  ولی  بقول  بیشترعلماء  اگرکسی‌کمتراز  یک  رکعت  نمازجمعه  را  دریافت  (‌مثلا  درسجده  رکعت  دوم  به  امام  برسد  نه  در  رکوع‌)‌،  او  به  نماز  جمعه  نرسیده  است‌،  اگرچه  نیت  نمازجمعه‌کرده  است‌،  ولی  چهاررکعت  نماز  ظهررا  تکمیل  می‌کند.  ابن  مسعودگفته  است‌:‌“‌هرکس  یک  رکعت  ازنمازجمعه  را  دریافت‌،  یک  رکعت  دیگربدان  بیفزاید  و  هرکس  هر  دو  رکعت  را  از  دست  داد،  چهار  رکعت  (‌ظهر)  رابخواند“‌.  طبرانی  با  سند  ‌“‌حسن‌“  آن  را  روایت‌کرده  است‌.  ابن  عمرگفته  است‌: ‌“‌هرگاه  به  یک  رکعت  از  نماز   جمعه  رسیدی  یک  رکعت  دیگر  بدان  بیفزای‌،  و اگر  در  تشهد  به  نماز  جمعه  رسیدی چهار  رکعت  بخوان‌“‌.  به  روایت  بیهقی‌.  

و  اینست  مذهب  شافعیه  و  مالکیه  وحنابله‌،  و  محمد  بن  الحسن  از حنفیه‌،  و  امام  ابوحنیفه  و  ابویوسف  از  پیروان  او گفته‌اند:  “‌هرکس  تشهد  نماز  جمعه  را  با  امام  بخواند  او  نمازجمعه  را  دریافته  است‌.  بنابراین  بعد  ازسلام  امام  دو  رکعت  می‌خواند و  نماز  جمعه‌اش  کامل  است‌“.	نماز  خواندن  بهنگا‌م  ازدحا‌م:

احمد  و  بیهقی  از  سیار  روایت  کرده‌اند  که  گفته  است‌:  “‌من  از  عمر  بن  خطاب  شنیدم‌ که  درخطبه  می‌گفت‌:  “‌پیامبر صلی الله علیه و سلم  این  مسجد  را  ساخت  و  ما  تنها  مهاجرین  و  انصار،  با  وی  بودیم‌،  هرگاه  ازدحام  زیاد  شد  هرکس  بر  پشت  برادر  خود  سجده  می‌کرد.  او گروهی  را  دید  که  در  وسط  راه  نماز  می‌خوانند،‌ گفت‌:  بروید  در  مسجد نمازتان  را  بخوانید“‌.نماز  سنت  پیش ‌ا‌ز  و بعد  از نما‌ز  جمعه‌: 

سنت  است‌که  بعد  از  نماز  جمعه  چهار  رکعت  یا  دو  رکعت  خواند.  ابوهریره  گوید،  پیامبر صلی الله علیه و سلم فرمود:" من كان  منکم مصليا بعد الجمعة فليصل أربعا   [کـس  از  شما  بعد  از  نماز  جمعه  نماز  سنت  می‌خواند،  چهار  رکعت  بخواند]"‌.  به  روایت  مسلم  و  ابوداود  و  ترمذی‌.  ابن  عمرگفته  است‌:  “‌پیامبر صلی الله علیه و سلم  روزجمعه  دو  رکعت  (‌سنت‌)  را  در منزلش  می‌خواند“‌.  به  روایت  جماعت  محدثین‌.

ابن  القیم‌گفته  است‌:  “‌پیامبر  چون  نماز  جمعه  را  می‌گزارد،  به  منزل  خویش  می‌رفت  و  دو  رکعت  نماز  می‌خواند.  و  دستور  می‌داد  به  کسانی‌که  نماز  جمعه  را  خوانده‌اند،  چهاررکعت  بعد  ازآن  بخوانند.  استاد  ما  ابن  تیمیه‌گفته  است‌:  اگر  بعد  از  نماز  جمعه  در  مسجد  نماز  سنت  بخواند،  چهار  رکعت  است  و اگر  در  منزل  بخواند دو  رکعت  است‌.  و  احادیث  نیز  بر  این  مطلب  دلالت  دارند.  ابوداود  از  ابن  عمر  نقل  کرده  است‌که‌:  او  هرگاه  در  مسجد  نماز  می‌خواند،  چهار  رکعت  می‌خواند  و  هر  وقت  در  منزلش  نماز  می‌خواند  دو  رکعت  می‌خواند.  در  صحیحین  نیز  از  ابن  عمر  روایت  شده  است‌که‌:  “‌او  بعد  ازنمازجمعه  دو  رکعت  را  درمنزلش  می‌خواند"‌.  ا  هـ‌.  اگرچهار  رکعت  بخواند:  بعضی‌گفته‌اند  آنها  را  با  هـم  با  یک  سلام  می‌خواند.  و  بعضی  دیگر  گفته‌اند:  آنها  را  بصورت  دو  رکعتی  می‌خواند،‌که  بعد  از  هر  دو  رکعت  سلام ‌می‌دهد.  و  بهتر  است  آنها  را  در  منزل  بخواند.  و  اگر  در  مسجد  بخواند،  بهتر  است‌که  آنها  را  در  جای  دیگر  غیر  از  آن  نقطه‌ای‌که  نماز  فرض  را  خوانده  است‌،  بخواند.

اما  درباره  نماز  سنت  پیش  از  نماز  جمعه‌  شیخ‌الاسلام  ابن  تیمیه  فرموده  است‌:  اما  پیامبر صلی الله علیه و سلم  پیش  ازنماز  جمعه  بعد  از  اذان  هیچ  نمازی  را  نمی‌خواند  وکسی  نیز  در  این  باره  چیزی  از  او  نقل  نکرده  است‌.  و  در  زمان  پیامبر صلی الله علیه و سلم  تنها  وقتی  اذان‌گفته  می‌شدکه  پیامبر صلی الله علیه و سلم  روی  منبرنشسته  باشد.  و  بلال  اذان  می‌گفت‌،  سپس  پیامبر صلی الله علیه و سلم  هر  دو  خطبه  را  ایراد  می‌فرمودند،  سپس  بلال  اقامه  می‌گفت‌،  و  پیامبر صلی الله علیه و سلم  نماز  را  شروع  می‌کردند.  بنابراین  بعد  از  اذان  نه  برای  پیامبر صلی الله علیه و سلم و  نه  برای  دیگران‌که  با  وی  نماز  می‌خواندند،  امکان  نداشت‌که  در  این  فاصله  نماز  سنت  بخوانند.  وکسی  نیز  از  او  نقل  نکرده  است‌که  پیش  از  بیرون  آمدن  برای  نماز  جمعه  درمنزل  نمازی  خوانده  باشد.  یا  برای  آن  وقت  معینی  پیش  ازجمعه  مشخص‌کرده  باشد.  بلکه  سخنان  وی  درباره  نمازخواندن  بهنگام  ورود  به  مسجد  درروزجمعه  مفید  ترغیب  و  تشویق  به  نماز  خواندن  است  بدون  اینکه  وقتی  را  بیان‌کرده  باشد.  مانند:" من بكر وابتكر ومشى ولم يركب وصلى ما كتب له . ..  [هرکس  زود  با  پای  پیاده  به  مسجد  برود،  و  نماز  فریضه  خویش  را  بگزارد...]‌"‌:  آنچه‌که  از  اصحاب  پیامبر صلی الله علیه و سلم  نقل  شده‌،  اینست‌که  هرگاه  روز  جمعه  به  مسجد  می‌آمدند  وقتی‌که  وارد  می‌شدند،  هر  اندازه‌که  برایشان میسر  بود  نمازمی‌خواندند.  بعضی  ده  رکعت  و  برخی  دوازده  رکعت  و  برخی  هشت  رکعت  و  بعضی‌کمترازآن  می‌خواندند.  لذا  جمهور  پیشوایان  فقه  متفق  القول  هستند بر  اینکه  پیش  از  نماز  جمعه  سنت  معین  دروقت  معین  و  تعداد  مشخص  از  رکعات وجود  ندارد.  چون  این  عمل  با  قول  یا  فعل  پیامبر صلی الله علیه و سلم  ثابت  می‌گردد  ودراین  باره  قول  یا  فعل  پیامبر صلی الله علیه و سلم  به  ثبوت  نرسیده  است‌.اجماع  جمعه  و  عید در  یک  روز

چنانچه  جمعه  و  عید  در  یک  روز  باشد،  ازکسانی‌که  نماز  عید  را  خوانده  باشند  نماز  جمعه  ساقط  می‌گردد.  از  زید  پسر  ارقم  روایت  است‌که  پیامبر صلی الله علیه و سلم  نماز  عید  را خواند:  سپس  برای  نماز  جمعه  رخصت  داد  و  فرمود:" من شاء أن يصلي فليصل    [هرکس  دلش  می‌خواهد  نماز  جمعه  را  بخواند]"‌.  پنج  نفر  ازمحدثین  آن  را  روایت  کرده  و  پسر  خزیمه  و  حاکم  آن  را  “‌صحیح‌“  دانسته‌اند.

از  ابوهریره  روایت  می‌باشدکه  پیامبر صلی الله علیه و سلم  فرمود:" قد اجتمع في يومكم هذا عيدان، فمن شاء أجزأه من الجمعة وإنا مجمعون  [‌امروز  دو  عید  با  هـم  جمع  شده‌اند.  هرکس  بخواهد  بجای  نماز  جمعه‌اش  کفایت  می‌کند  و  ما  نماز  جمعه  را  می‌خوانیم‌]".‌  به  

روایت  ابوداود.  

مستحب  است‌که  امام  نمازجمعه  را  بخواند،  تاکسانی‌که  دلشان  می‌خواهد  نماز  جمعه  را  بخوانند  و  یاکسانی‌که  در  نماز  عید  حاضر  نبوده‌اند،  با  امام  نماز  جمعه  را  برگزارکنند.  چون  پیامبر 