 تمام حقايق و مصالح دانا و فرزانه است‌[1]‌.
در شان نزول اين آيه آمده است‌كه جابرگفت‌: زن سعد بن الربيع دو دختر داشت و آنها را بحضور پيامبر صلي الله عليه و سلم  آورد كه ازسعد بود وگفت يا رسول الله صلي الله عليه و سلم  اين دو تا دختران سعد هستندكه پدرشان درجنگ‌اُ‌حد همراه تو بود و شهيد شد و عمويشان مالشان را براي خود برداشته و چيزي بدانان نداده است‌، و معلوم است تا مالي نداشته باشندكسي بنكاحشان رغبت نمي‌كند، پيامبر صلي الله عليه و سلم  گفت‌: خداوند در‌باره‌شان حكم مي‌كند اين بودكه آيه مواريث نازل شد و پيامبر صلي الله عليه و سلم  دنبال عمويشان فرستاد و گفت دو سوم مال پدرشان را بايشان بده و يك هشتم را بمادرشان و آنچه باقي مي‌ماند مال شما است‌[2] بروايت پنج نفر از صحاح سته بغير از نسائي‌. 

فضيلت‌ دانش فرايض
1- بروايت از ابن مسعود پيامبر صلي الله عليه و سلم  گفت‌:" " تعلموا القرآن وعلموه الناس.وتعلموا الفرائض وعلموها فإني امرئ مقبوض والعلم مرفوع ويوشك ان يختلف اسمان في الفريضة والمسألة فلا يجدان أحدا يخبرهما  [‌قرآن‌كريم را ياد بگيريد و بمردم آن را ياد دهيد و فرايض را يادگيريد و آن را ياد دهيد. براستي من مي‌ميرم و دانش فرايض برداشته مي‌شود ونزديك است‌كه‌ اختلاف دو اسم در فريضه و مساله پيش مي‌آيد وكسي را نيابيدكه شمارا ازآن دو خبر دهد]"‌. امام احمد آن را ذكركرده است‌. 

 ٢- بروايت عبدالله بن عمر و پيامبر صلي الله عليه و سلم  گفت‌:" العلم ثلاثة وما سوى ذلك فضل: آية محكمة أو سنة قائمة أو فريضة عادلة  [‌دانش ديني سه چيزاست و غير از آن فضيلت  و اضافي است‌: دانستن آيات محكم و دانستن احاديث نبوي و دانستن فرايض عادلانه‌]"‌. بروايت ابوداود و ابن ماجه‌.      

٣-‌بروايت از ابوهريره پيامبر صلي الله عليه و سلم  گفت‌:" تعلموا الفرائض وعلموها فإنها نصف العلم وهو ينسى وهو أول شئ ينزع من امتي  [علم فرايض را يادگيريد و آن را ياد دهيد براستي فرايض نصف علم است و زود از ياد مي‌رود وآن نخستين چيزي است‌كه از ميان امت من بيرون مي‌رود چون مردمان آگاه بدان مي‌ميرند و ديگران بدان اهميت نمي‌دهند. احتمال دارد مقصود از فرايض علم احكام باشدكه نصف شريعت است و نصف ديگر علم بمحرمات است‌]‌"‌. بروايت‌ابن ماجه و دارقطني‌.
--------------------------------------------------------------------------------
[1]   -‌سهم  پسر  دو  برابر  دختر  است  چرا كه  زن  مسلمان  از  نظر فردی‌،‌گذشته  از برخورداری  از  مهریه  و  جهیزیه‌،  همان  طوركه  امام  صادق  بیان  فرموده ‌است‌،‌ازجهاد  وهزینه  آن  و پرداخت  نفقه  مخارج  خانواده ‌و خودش  و دیه  عاقله  و بیمه  خانوادگی  معاف  و تمام  این  امور به  عهده  مرد  است‌ از نظر روانی  نیز  رفتن‌به  جنگ  با  روحیه  زن  سازگار نیست  وازطرفی  تقدیم  مهریه‌ونفقه  ازسوی  مرد  دراستحكام  خانواده  وتامین  آسایش  و  ایجاد  وحدت  میان  زن  وشوهرنقش  بسیارمهمی  دارد.  از  نظر  اجتماعی  نیز  وقتی  با  نظركلی  به  جامعه  انسانی  نگاه‌كنیم‌،  موجودی  ثروت  جهان  درهرعصری  از آن  جمعیت  همان  عصری  می‌باشد كه  تا  زنده‌اند  از آن  بهره‌مند  بوده  و پس  ازمرگ ‌برای  جانشینان  خود  به  ارث  می‏‎گذارند  و از آنجاكه  نسل  جدید  معمولا نیمی  را  زن  و نیمی  را  مرد  تشكیل  می‌دهد دو سوم ‌ثروت  ازآن  مردان  و يكسوم ‌ از  آن  زنان  می‌باشد  ودر  اثرتحمیل  نفقه  و  مخارج  زن  برمرد  يكسوم ثروت ‌كه  مال زن  است  از  تصرف  مردان  بركنارمانده  و  دوسوم سهم  مردان  نصفاً ‌نصف  میان  مرد  و زن  مصرف  می‌شود  ودرنتیجه دو سوم ثروت  جهان  در  ملك  مردان  درآ‌مده  و يكسوم ‌برای  زنان  باقی  می‌ماند  و  دوسوم ثروت  جهان  مورد  تصرف  زنان  قرار گرفته  و يكسوم  مصرف  مردان  می گردد  به  نسبت  معكوس"  و  لهن  مثل  الذی  علیهن  بالمعروف  (‌بقره 228)  احكامی  به  نفع  زن  وضع  شده‌كه  معادل  است  با  آنچه  به  ضررش  تمام  شده  است‌.  بنقل  ازتفسیركاشف  ج 2/214‌.   
[2] - در  تفسیر  صفوه  العرفان  سلطان  العلماء  روایات  بیشتری  در  شان  نزول  آیه  آورده  است  ج 1/130.  تركه و مرده ريگ

تركه اموالي است‌كه ميت از خود بجاي مي‌گذارد - اين‌‌تعريف علماي حنفي است -‌و ابن حزم اين را مقرر مي‌دارد و مي‌گويد: “‌خداوند ميراث و ارث را درمالي كه انسان ازخود بجاي مي‌گذارد واجب‌كرده است نه درچيزي‌كه مال نيست و اما از حقوق ارث برده نمي‌شود، مگرحقوقي‌كه تابع مال باشند يا در معني مال باشند مانند حقوق‌كسب و برتري وحق بقاء درزميني‌كه براي ساختمان يا نهال‌كاري نگاه داشته شده است‌. تركه نز‌د مالكيه و شافعيه و حنابله شامل همه چيزهائي مي‌شود كه ميت ازخود بجاي مي‌گذارد از قبيل اموال و حقوق‌، خواه حقوق مالي يا حقوق غير مالي باشند. يعني اموال و حقوقي‌كه شخص متوفي هنگام مرگ بجاي مي‌گذارد تركه او است‌.

حقوق متعلق به ‌تركه و مرده‌ ريگ 
حقوقي‌كه به اموال متروكه متوفي تعلق مي‌گيرد چهار نوع است‌،‌كه در يك درجه نيستند بلكه بعضي ازآنها ازبعضي ديگرقويترند و برآنها مقدم مي‌گردند و اول آنها را بترتيب ازتركه ميت خارج مي‌سازند بشرح زير:
1-‌حق اوليه به تركه ميت تعلق مي‌گيرد هزينه تكفين و تدفين و تجهيز و بخاك سپاري شخص متوفي است برآن ترتيب ‌كه در مبحث جنائز گذشت‌.
٢-‌حق دوم قضاء و پرداخت ديون متوفي است‌كه ابن حزم و شافعي برآنندكه ديون الهي بر ديون غير الهي و ديون مردم‌، مقدم هستند مانند زكات وكفارات و علماي حنفي برآنندكه با مرگ متوفي‌، ديون الهي ساقط مي‌گردد، پس بر ورثه لازم نيست‌كه آنها را بپردازند، مگر اينكه داوطلبانه و بصورت تبرع و خيريه بدان اقدام كنند يا ميت خود باداي آنها وصيت‌كرده باشد. اگر ميت خود باداي ديون الهي وصيت ‌كرده باشد حكم وصيت براي بيگانه را پيدا مي‌كند كه وارث يا وصي او آن را از ثلث باقيمانده بعد از تجهيز و تكفين و تدفين و اداي ديون مردم پرداخت مي‌كند. اين پرداخت از ثلث‌، در وقتي است‌كه متوفي وارثي داشته باشد و اگر متوفي وارث نداشته باشد، ازهمه دارائي او اين مخارج و هزينه‌ها و ديون پرداخت مي‌شود، علماي حنابله بين ديون الهي و ديون عباد فرق نمي‌گذارند و باتفاق ديون عيني راكه بعين مال تعلق دارد، بر ديون مطلق مقدم مي‌دارند.
٣-‌حق سوم تنفيذ و اجراي وصيت او است از ثلث باقي‌مانده بعد از اداي ديون او. 
٤-‌حق چهارم تقسيم باقيمانده اموال متروكه متوفي است ميان ورثه او. اركان ارث و ميراث

ميراث و ارث مقتضي وجود سه چيز است‌: 
1- وارث‌: وارث ‌كسي است كه بجهتي از جهات و بسببي از اسباب ارث‌، با شخص متوفي نسبت دارد و منتسب بوي است‌.
٢-‌مورث‌: شخص ميت و متوفي است‌، خواه بمرگ حقيقي مرده باشد يا در حكم ميت حقيقي باشد مانند مفقودي كه بمرگ وي حكم شده است‌. 
٣-‌موروث ‌كه تركه و ميراث وارث ناميده مي‌شود عبارت از اموال و حقوقي است‌كه از مورث ومتوفي به وارث منتقل مي‌گردد.   