 و از بیشتر از پانصد از پانصد شیخ نوشته دارد و از تضعیف و تصحیح و تلیین و جرح و تعدیل سعی جمیل را مذبول داشته است.
عمر بن الحاجب شاگرد او می‌گوید: «شيخنا أبو عبد الله شيخ وقتِهِ ونسيج وحده علماً حِفظاً وثقةً وديناً مِنَ العلماء الربانيين وكان شديدَة التحري في الروايةِ مجتهداً في العبادةِ» ابن نقطه و ابن بخارا و برزلی و عمران بن احاجب الکُردی از او روایت کرده اند، در انواع علوم تألیفات زیادی دارد مهمترین آنها در علم حدیث «المختار مِمّا ليسَ في الصحيحين أو أحدهما» است که نود جزء از آن را نوشته، ولی تأکمیل نکرده است، وی رحمه الله در سال 643 فوت نمود.مجدالدین عبدالسلام بن عبدالله الحرانی معروف به ابن تیمیه الکبیر أو الجد، وی جد ابی العباس احمد بن عبدالحلیم معروف به ابن تیمیه شیخ ابن القیم است، وی در سال 590 به دنیا آمد و در سال 652 از دنیا رفت. از احمد بن سکینه و ابن طبرزد و یوسف بن کامل سماع حدیث نمود و میاطی و امین الدین بن شقیر و محمد البزاز از او نقل حدیث کرده اند.
وی فقیه و مقرء و محدث بود، ابن ماکل گفته: فقه برای شیخ مجد نرم شد، همچنان که آهن برای داوود(ع) نرم گردید، او در حجاز و عراق و شام و شهر خود حران کسب حدیث کرد و مصنف و مدرس و ناظر در علوم معقول و منقول بود، مهمترین تألیفات او کتاب «اَلْمنتقى مِن أحاديثِ الأحكام» است و آن کتابی است مشهور، امام شوکانی متوفی سال 1250 در نیل الاوطار شرحی برآن نوشته است.احمد شهاب الدین ابوالفضل بن کنانی عسقلانی مصری، امیرالمؤمنین فی الحدیث، در سال 773 در مصر متولد و در سال 852 در همانجا زندگی را بدرود گفت، و در زادگاه خود نشأت و پرورش یافت و محل اقامت و منزل او نیز در همانجا بود.
در طلب علم و حدیث به شهرهای بیت المقدس، دمشق، یمن، مصر و مکه مسافرت کرد و از سراج بلقینی، حافظ ابن ملقن، حافظ عراقی ونور هیثمی سماع علم و حدیث کرد..
شاگردانش سخاوی و علماء مصر و غیر از او روایت کرده اند و در خانقاه خود در بیبرس مدت بیست سال املاء علم و حدیث می‌کرد و قاضی قضات شافعی در مصر بود، سپس به تصنیف و تألیف پرداخت و اولین تألیفات او «تعلیق التعلیق» است که تعلیقات بخاری را در آن وصل کرده است و باز «بلوغ المرام بأدلة الأحکام» از مؤلفات او است و کتاب «فتح الباری بشرح البخاری» او از بهترین شروح بخاری می‌باشد.بخاری در روز سیزدهم(1) شوال سال 194 (أربع وتسعین ومائة) هجری بعد از نماز جمعه در شهر بخارا به دنیا آمد(2)، و در کودکی پدرش را از دست داد و در کنار و حمایت مادرش پرورش یافت، و در سال 216 همراه مادر و برادرش احمد به حج رفت. او در مکه اقامت گزید و برادرش به بخاری باز گشت و در آنجا فوت کرد.
غنجار(3) در تاریخ بخاری گوید: بخاری در کودکی هردو چشم خود را از دست داد و مادرش از بس که برای بهبودی او دعا کرده بوده، و بر فرزندش جزع و فریاد می‌کرد، شبی حضرت ابراهیم خلیل الله را در خواب دید و به او گفت: بر اثر کثرت دعای شما برای فرزندت خداوند بینائی را به او بازگرداند. بخاری از پدرش پس از خود فرزندی ذکوری نداشته و در بخارا متولد و در همانجا به سال 256 فوت کرده است، در هنگامی که یازده سال داشت تجسس حدیث را میکرد، در البدایه والنهایه می‌نویسد: (4) در کودکی پدرش را از دست داد، در شانزده سالگی کتب مشهوره را خواند، گفته شده در کودکی هفتاد هزار حدیث را حفظ کرده است، و به حدیث عشق و علاقه می‌ورزیده و در دوازده سالگی به حج رفت و به درک حضور و سماع درس علماء حدیث در مکه و مدینه نایل آمد.
و بعد به مصر رفت و در بلاد آسیا مدت شانزده سال(5) به سیر و سیاحت و جولان پرداخت و در بارة علوم متداوله مخصوصاً حدیث تحقیق و تتبع نمود و او به کتاب خود که به الجامع الصحیح مشهور شده و آن را از ششصد هزار حدیث جمع و استخراج کرد و به ترتیب علم فقه مرتب ساخت. ابن حجر عسقلانی، محمود العینی، ابوزید فارسی و غیره شرح‌هائی بر کتاب او «صحیح بخاری» نگاشته اند. خود او گوید: کتاب خود را از مقدار ششصد هزار حدیث استخراج کرده ام و هیچ حدیثی را نیاورده ام، مگر این که در بارة آن چنانکه اطمینان حاصل کنم، دو رکعت نماز را قبلاً به جای آورده ام و سپس آن را نقل کرده ام، و او کتاب خود را در حدود شانزده سال(6) تألیف کرده و تتبعات زیادی را به عمل آورده است، و نود هزار نفر این احادیث را از او شنیده اند و عدة احادیث آن بدون مکرر چهار هزار حدیث، و موقوف و معلق دو هزار و هفتصد و شصت حدیث (2760) می‌باشد(7).
غیاث الدین بن همام الدین حسینی در تاریخ حبیب السیر(8) می‌نویسد: در سال ست و خمسین ومائتین (256) در شب عید فطر ابوعبدالله محمد بن اسماعیل الخباری وفات یافت، «وهو محمد بن إسماعيل بن إبراهيم بن يزدبه بن المغيرة بن الأحنف الجعفي» در تصحیح المصابیح مسطور است که ولادت بخاری در روز سیزدهم شوال سنه اربع و تسعین و مائه شد. محمد بن اسماعیل در ده‌سالگی به طلب علم اشتغال نموده در اندک زمانی به مزید دانش از اکثر علما امتیاز یافت و جهت سماع حدیث به خراسان، عراقین، مصر، شام و حجاز شتافت. از وی منقول است که گفت: صد هزار حدیث صحیح و دویست هزار حدیث غیر صحیح یاد گرفتم و صحیح خود را در شانزده سال تصنیف کردم و ننوشتم حدیثی، مگر آن که پیش از آن غسل کردم و دو رکعت نماز گزاردم، از غرایب آن که بخاری همچنان بدست راست کتابت می‌کرده و به دست چپ نیز خط می‌نوشت، چنانچه مذکور شد: محمد بن اسماعیل در شب عید فطر سنه مذکوره فوت گشت و در روز عید فطر که شنبه بود در خرتنگ که قریه‌ای است در دو فرسخی سمرقند مدفون شد. و او را بیست و دو حدیث ثلاثی است، و اعداد احادیث صحیح او هفت هزار و دویست و پنج است.
---------------------------------------------------------------------------------------------------------
1) ابن خلکان گوید: «كانت ولادته يوم الجمعة بعد الصلاة لثلاث عشرة ليلة خلت من شوال سنة أربعين وتسعين ومائة (194)» جلد سوم صفحة 330 چاپ مصر.
2) مقدمة صحیح بخاری ادارة الطباعة المنیریه چاپ مصر صفحة 3.
3) مقدمة صحیح بخاری ادارة الطباعة المنیریه چاپ مصر صفحة 3.
4) البدایه والنهایه فی التاریخ (عربی) تألیف حافظ مورخ عماد الدین دمشقی جزء 11 صفحة 25 مطبعة السعادة بجوار محافظة مصر.
5) در تذکرة الحفاظ ذهبی آمده: «وَرَحَلَ مَعَ أُمِّهِ وأُخْتِهِ سَنَةَ 210» بعد از آن که مرویات شهر خود را از محمد بن سلام و محمد بن یوسف بیکندی سماع کرد در بلخ از مکی بن ابراهیم، در بغداد از عفان، در مکه از ابن مقری، در شام از ابی مقره و فریابی، در بصره از ابی عاصم و انصاری، در کوفه از عبدالله بن موسی، در عسقلان از آدم، در حمص از ابی یمان، و دمشق از ابی مهر سماع حدیث کرده است.
6) ابن خلکان گوید: «وعنه أنه قال: صنفت كتابي الصحيح لست عشرة سنة خرجته من ستمائة ألف حديث» وفیات الأعیان، ابن خلکان جلد سوم صفحة 330 به اهتمام محمد محی الدین عبدالحمید چاپ مصر.
7) «عدد أحاديثه بدون المكرر أربعة آلاف حديث كما قاله النووي وقال الحافظ: عدد ما فيه بدون المكرر والموقوف