ری متوفی به سال 228.
48- حافظ علم ابوبکر عبدالله بن محمد بن ابی شیبه ابراهیم بن عثمان عیسی مولاهم الکوفی متوفی به سال 235 هجری قمری.
ابن داسه گوید: امام ابی داوود یک آستینش واسع بود و آستین دیگرش تنگ، علت را از او پرسیدند، گفت: این که گشاد است برای کتاب‌ها می‌باشد(2) و آن دیگر که تنگ است مورد احتیاج نیست(3).
زکریا گوید: کتاب خدا اصل اسلام است و سنن ابی داوود عهد اسلام، حافظ موسی بن ابراهیم گوید: ابوداوود در دنیا برای حدیث خلق شد و در آخرت برای بهشت، او رحمه الله یکی از رجال برجستة علم حدیث بود.
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
1) عبدالله بن مسلم قعنبی البدایه و النهایه.
2) محمد بن بکر بن عبدالرزاق گوید: «كان لأبي داوود كم واسع وكم ضيق فقيل له: ما هذا؟ يرحمك الله! فقال: هذا واسع للكتب والآخر لا يحتاج إليه». البدایه والنهایه جزء 11 صفحة 55.
3) در البدایه والنهایه نیز این موضوع به نقل از محمد بن بکر بن عبدالرزاق آمده است جزء 11 صفحة 55.18- نام مدارس: در مدارس و مکاتب شهرهایی که به آنجا مسافرت کرده به تحصیل پرداخته است.19- نام مساجد: مساجد شهرهای مصر، شام، عراق، خراسان، حجاز، سجستان و شیراز محل تحصیل و عبادت او بوده است.20- مسافرت: به شهرهای حجاز، عراق، جزیرة العرب، شام، مصر، بغداد کراراً، خراسان، اصفهان و شیراز مسافرت کرده است.21- اجازه از که گرفته: استادان او زیاد بوده اند، مخصوصاً مجاز استادانی بوده که از آنها روایت کرده است، تفصیل اجازه و چگونگی آن در بحث امام بخاری ذکر شد.22- کجا درس می‌داده است: مسجد یا مکاتب و مدارس معمولة آن زمان.23- شاگردان نخبة او و آنان که از او روایت کرده اند: ترمذی، نسائی، ابوعوانه، ابوعلی اللولوی، ابوبکر بن داسه، ابن اعرابی و غیره از او اخذ و روایت کرده و سماع نموده اند.
در تذکرة الحفاظ ذهبی مرقوم است: عده‌ای از او روایت حدیث کرده اند، مانند: ترمذی، نسائی، پسرش ابوبکر بن ابی داوود، ابوعوانه، ابوبشر الدولابی، علی بن حسن بن العبد، ابواسامه محمد بن عبدالملک، ابوسعید بن الاعرابی، ابوعلی اللولوی، ابوبکر بن داسه، ابو سالم محمد بن سعید الجلودی، ابوعمرو و احمد بن علی که این هفت نفر سنن را از او روایت کرده اند و باز محمد بن یحیی صولی و ابوبکر نجار و محمد بن احمد بن یعقوب مقری و غیره از او روایت حدیث کرده اند و همچنان شیخ او احمد بن حنبل شیبانی فرد حدیثی را از او روایت کرده است که امام ابی داوود به آن فخر نموده و عدة دیگری نیز از او روایت کرده اند که از شاگردان ابی داوود بوده اند، مانند پسرش عبدالله بن سلیمان بن اشعث و احمد بن محمد بن هارون خلال و علی بن حسین بن عبد و محمد بن مخلد دوری و اسماعیل بن محمد صفار و احمد بن سلیمان نجار(1) و غیره.
مخصوصاً چهار نفر از امام ابی داوود کتاب السنن او را روایت کرده اند:
1- امام حافظ ابوعلی محمد بن احمد بن عمرو اللولوی بصری که آن را در محرم سال 275 از امام ابی داوود روایت کرده است که آخرین املای ابی داوود بوده از نسخة کتاب خود که بر ابوعلی املاء کرده، و این روایت در بلاد شرق معروف است.
2- امام حافظ ابوبکر محمد بن بکر بن عبدالرزاق بن داسه بصری تمار که روایت او نزدیک به روایت لولوی است که در بین آنها به غیر از تقدیم و تأخیر اختلافی نیست و زیاده و نقصان مشهودی در آن روایت دیده نمی‌شود، و این روایت در بلاد غرب مشهور و معروف است.
3- حافظ ابوعیسی اسحاق بن موسی بن سعید رملی وراق ابی داوود که روایت او به روایت ابن داسه نزدیک است.
4- امام حافظ ابوسعید احمد بن محمد بن زیاد بن بشر معروف به ابن اعرابی که روایت او نسبت به سایر روایات ناقص است و نواقص آن تقریباً بدین قرار است:
1- کتاب الفتن. 2- کتاب الملاحم. 3- کتاب الحروف. 4- کتاب الخاتم. 5- نزدیک به نصف از کتاب لباس. 6- اوراق زیادی از کتاب وضو و نماز. 7- ابن دیبغ شیبانی گوید: بعضی از کتاب نکاح هم در آن نیست به ظن قوی این چهار روایت به طور بعضی از بعضی دیگر متمایز است.
ذکر ابی داوود در بارة کتاب خود: ابوبکر محمد بن عبدالعزیز گوید: من از ابی داوود بن اشعث در بصره شنیدم و از او در بارة رساله‌ای که برای اهل مکه نوشته بود، سؤال شد و آن را بدینگونه برای ما املاء کرد: «سلام عليكم فإني أحمد الله الذي لا إله إلا هو وأساله أن يصلي على محمد عبده ورسوله (ص)، أما بعد! عافانا الله وإياكم.. فهذه الأربعة آلاف والثمانمائة كلها في الأحكام، فأما أحاديث كثيرة من الزهد والفضائل وغيرها من غير هذا فلم أخرجها».
ابوبکر بن داسه می‌گوید: از ابی داوود شنیدم که می‌گفت: از رسول خدا پانصد هزار حدیث نوشته ام، آنچه را در این کتاب انتخاب کرده‌ام چهار هزار و هشتصد حدیث است. در آن ذکر کرده‌ام آنچه صحیح یا مشابه و یا نزدیک به صحیح است و هرچه در آن سستی و ضعف باشد بیان کرده‌ام و چیزی که در آن ذکر نکرده‌ام «صالح» است و بعضی از آنها از بعضی دیگر صحیح‌تر اند.
ابوداوود رحمه الله عنایت و توجه تمام او به طرف احادیث احکام بوده است که شریعت اسلامی برآن دور می‌زند و اعتماد کرده است برآنچه از رسول خدا نوشته واین نشانة بزرگی و اندازة درستی و صحت از احادیث است.
خلاصة کلام در گفتار ابی داوود این است احادیثی که بیان ضعف آن را کرده در نزد او سست و ضعیف است، و علماء هم در این خلافی ندارند و احادیثی که در بارة آن سکوت کرده اگر در یکی از صحیحین «مسلم و بخاری» موجود باشد، آن صحیح است و اگر در یکی از صحیحین نبود در صورتی که یکی از علماء درجة آن حدیث را بیان کرده باشد مبنی برآن است و اگر در یکی از صحیحین مروی نباشد و یکی از علماء هم درجة آن را بیان نکرده باشد امام ابن صلاح و امام نووی گفته اند: این حدیث از نوع حسن است و به درجة صحیح نرسیده و غیر آنان گفته اند: باز آن احادیث همه از شمار احادیث صحیح هستند، و اما آنچه که ابن صلاح و امام نووی به سوی آن رفته اند، بنابر بر احتیاط در اخذ حدیث و استدلال به آن است، زیرا نوع حدیث «صالح» برای احتجاج گاهی وقت «صحیح» است و گاهی وقت «حسن»، مسلماً درجة «صحیح» از «حسن» بالاتر است، زیرا اعتماد بر قوة ضبط راوة و حفظ و صفات آنها بیشتر و شدیدتر است بر اعتماد بر حدیث حسن و نیز احتیاط در صحیح بیشتر می‌باشد.
-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
1) در البدایه والنهایه جزء 11 صفحة 55 نوشته شده: و هو آخر من روی عنه فی الدنیا.امام احمد بن حنبل امام اهل حدیث شیخ و استاد ابی‌داوود کتاب او را مستحسن دانسته و از آن تقدیر کرده است(1).
امام حافظ ابوسلیمان خطابی گوید: «اعلموا رحمكم الله إن كتاب «السنن» لأبي داود رحمه الله كتاب شريف لم يصنف في علم الدين كتاب مثله» بدانید -رحمت خدا بر شما- به درستی کتاب سنن ابی داوود -رحمت خدا بر او باد- کتابی است شریف که مانند آن در علم دین تصنیف نشده است.
کافة مردم آن را قبول کرده اند و این کتاب در بین فرقه‌های علماء و طبقات فقهاء بر اختلاف م