مِينَ الْغَيْظَ وَالْعَافِينَ عَنْ النَّاسِ وَاللَّهُ يُحِبُّ الْمُحْسِنِينَ * وَالَّذِينَ إِذَا فَعَلُوا فَاحِشَةً أَوْ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ ذَكَرُوا اللَّهَ فَاسْتَغْفَرُوا لِذُنُوبِهِمْ وَمَنْ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ إِلا اللَّهُ وَلَمْ يُصِرُّوا عَلَى مَا فَعَلُوا وَهُمْ يَعْلَمُونَ *  أُوْلَئِكَ جَزَاؤُهُمْ مَغْفِرَةٌ  مِنْ رَبِّهِمْ  وَجَنَّاتٌ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الأَنهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا وَنِعْمَ أَجْرُ الْعَامِلِينَ( (آل عمران: 133-136).

)يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَنفِقُوا مِمَّا رَزَقْنَاكُمْ مِنْ قَبْلِ أَنْ يَأْتِيَ يَوْمٌ لا بَيْعٌ فِيهِ وَلا خُلَّةٌ وَلا شَفَاعَةٌ وَالْكَافِرُونَ هُمْ الظَّالِمُونَ(  (بقره: 254)

)اعْلَمُوا أَنَّمَا الْحَيَاةُ الدُّنْيَا لَعِبٌ وَلَهْوٌ وَزِينَةٌ وَتَفَاخُرٌ بَيْنَكُمْ وَتَكَاثُرٌ فِي الْأَمْوَالِ وَالْأَوْلَادِ كَمَثَلِ غَيْثٍ أَعْجَبَ الْكُفَّارَ نَبَاتُهُ ثُمَّ يَهِيجُ فَتَرَاهُ مُصْفَرًّا ثُمَّ يَكُونُ حُطَامًا وَفِي الآخِرَةِ عَذَابٌ شَدِيدٌ وَمَغْفِرَةٌ مِنْ اللَّهِ وَرِضْوَانٌ وَمَا الْحَيَاةُ الدُّنْيَا إِلاَّ مَتَاعُ الْغُرُورِ(  (حديد: 20)

)يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا يَسْخَرْ قَومٌ مِنْ قَوْمٍ عَسَى أَنْ يَكُونُوا خَيْرًا مِنْهُمْ وَلا نِسَاءٌ مِنْ نِسَاءٍ عَسَى أَنْ يَكُنَّ خَيْرًا مِنْهُنَّ وَلا تَلْمِزُوا أَنفُسَكُمْ وَلا تَنَابَزُوا بِالْأَلْقَابِ بِئْسَ الاِسْمُ الْفُسُوقُ بَعْدَ الإِيمَانِ وَمَنْ لَمْ يَتُبْ فَأُوْلَئِكَ هُمْ الظَّالِمُونَ * يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اجْتَنِبُوا كَثِيرًا مِنْ الظَّنِّ إِنَّ بَعْضَ الظَّنِّ إِثْمٌ وَلا تَجَسَّسُوا وَلا يَغْتَبْ بَعْضُكُمْ بَعْضًا...( (حجرات: 11-12).

)يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُونُوا قَوَّامِينَ لِلَّهِ شُهَدَاءَ بِالْقِسْطِ وَلا يَجْرِمَنَّكُمْ شَنَآنُ قَوْمٍ عَلَى أَلا تَعْدِلُوا اعْدِلُوا هُوَ أَقْرَبُ لِلتَّقْوَى وَاتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ خَبِيرٌ بِمَا تَعْمَلُونَ( (مائده: 8).

«اين آيات براي مردم، ماية روشنگري و براي پرهيزکاران، وسيلة هدايت و اندرز است».

«ألا اي مردم! از سوي خداوندتان بُرهاني (مُبين) براي شما آمده و نوري آشکار بسويتان فرو فرستاده‌ايم. پس هر کس که بخداي ايمان آورده و به( پيام) او چنگ در زند خدا او را به رحمت و فضل خود وارد کند و مؤمنان را بسوي خويش، در راهي راست، رهنمون شود».

«بسوي آمرزشي از خداوندگار خويش شتاب ورزيد و بسوي بهشتي که فراخناي آن همچون پهنة آسمانها و زمين است و براي پرهيزکاران آماده شده، بشتابيد. همانانکه در آسايش و تنگدستي انفاق کنند و خشم فروخورندگان و عفوکنندگان از مردم (که از نيکوکارانند) وخدا نيکوکاران را دوست مي‌دارد. و همانانکه چون کاري زشت کردند يا به خويشتن ستم ورزيدند خدا را ياد کنند و براي گناهانشان آمرزش خواهند – و جز خداکيست که گناهان را بيآمرزد؟! – و با آنکه مي‌دانند، برآنچه کرده‌اند پافشاري نورزند. پاداش آنها آمرزشي از سوي خداوندشان است و بهشتي که جويبارها بر زمينش روان باشد، جاودانه در آن بسر برند و پاداش نيکوکاران چه نيکو است».

«ألا اي مؤمنان! از آنچه بشما روزي داديم (به نيازمندان) ببخشيد پيش از آنکه روزي بيايد که دادوستد و دوستي و ميانجيگري در آن نباشد و کافرانند که ستمگرانند».

«بدانيد که زندگاني در اين سراي فروتر، تنها بازيگري و سرگرمي و زينت و فخرفروشي و افزون‌طلبي در اموال و اولاد است (و در ناپايداري) به باراني مي‌ماند که گياه (سرسبزش) کشاورزان را به شگفتي مي‌برد، پس ديري نمي‌پايد که خشک شده و مي‌بيني که زرد مي‌گردد و سپس ريزريز مي‌شود. و در سراي بازپسين، عذابي شديد و آمرزش وخشنودي خداي در پيش است و زندگاني در اين سراي فروتر (بدون ايمان به خدا) جز ماية فريب چيزي نيست».[1]

«ألا اي مؤمنان! هيچ گروهي(از شما) گروه ديگر را ريشخند نکند چه بسا که آنها، برتر از ايشان باشند. و زناني (از شما) زنان ديگر را به استهزاء نگيرند چه بسا که آنها، بهتر از ايشان باشند. و بر همکيشان خود طعن مزنيد و با القاب ناپسند آنها را ياد مکنيد، چه زشت است که پس از ايمان‌آوردن، با نام گناه و کفر يکديگر را نام ببريد و کسانيکه (از گناهان مزبور) باز نگردند ستمگرانند. ألا اي مؤمنان! از بسياري گمانها دوري کنيد که برخي از گمانها گناه است و در کار يکديگر جاسوسي نکنيد و برخي از شما در غياب ديگري آنچه را که او نمي‌پسندد درباره‌اش مگويد...».

«ألا اي مؤمنان! براي خدا به انجام کارها برخيزيد و عادلانه گواهي دهيد و دشمني با گروهي شما را وادار نکند که دربارة ايشان عدالت نورزيد، عدالت را (در حقّ دشمنان خود) رعايت کنيد که به پرهيزکاري نزديکتر است و از (نافرماني) خدا بپرهيزيد که خدا بدانچه مي‌کنيد آگاه است».

علاوه بر آيات فراواني که در سوره‌هاي مدني مبني بر اندرز و بيم‌رساندن به مردم و فضائل اخلاقي ديده مي‌شود، خطبه‌هايي که پيامبر -صلى الله عليه وآله وسلم- در روزهاي جمعه و غيره القاء مي‌نموده سرشار از اين قبيل سخنان است و مورّخان اسلامي فشرده‌اي از برخي خطبه‌ها را ضبط کرده‌اند و ما از چند خطبه نمونه‌هايي را در اينجا مي‌آوريم: 

پيامبر اکرم -صلى الله عليه وآله وسلم- در مدينه، ضمن مراسم روز جمعه فرمود:

«... أوُصيکُم بِتَقوَي اللهِ فَإِنَّهُ خَيرُ ما أوصي بِهِ المُسلِمُ المُسلِمَ وَأَن يحُضَّهُ عَلَي الآخِرَةِ وَأَن يأمُرَهُ بِتَقوَي اللهِ. فَاحذَرُوا ما حَذَّرَکُمُ اللهُ مِن نَفسِهِ وَلا أَفضَلَ مِن ذلِکَ نَصيحَةً وَلا أَفضَلَ مِن ذلِکَ ذِکراً. وإِنَّ تَقوَي اللهِ لِمَن عَمِلَ بِهِ عَلي وَجَلٍ وَمَخافَةٍ مِن رَبِّهِ عَونُ صِدقٍ عَلي ما تَبغُونَ مِن أَمرِ الآخِرَة...». (تاريخ طبري، ج 2، ص 395)

يعني: «... شما را به پرهيزکاري از نافرماني خدا سفارش مي‌کنم همانا بهترين سفارشِ هر مسلمان به مسلمان ديگر آن است که وي را به کار آخرت تشويق کند و او را به پرهيز از نافرماني خدا فرمان دهد. پس، از آنچه خداوند شما را در برابر (کيفر) خود به دوري از آن فرمان داده بپرهيزيد که نصيحت و ذکري بهتر از اين نيست. و پرهيز از معاصي خدا براي کسي که با خدا ترسي بدان پردازد، همچون ياورِ صادقي در سعادت اُخروي است که شما خواستار آن هستيد...».

در خطبة ديگر، بروز جمعه فرمود: 

«... أَحِبّوا ما أَحَبَّ اللهُ أَحِبّوا اللهَ مِن کُلِّ قُلوبِکُم وَلا تَمَلُّوا کَلامَ اللهِ وذِکرَهُ وَلا تَقسُ عَنهُ قُلُوبُکُم... فَاعبُدو اللهَ و لا تُشرِکُوا بِهِ شَيئاً وَاتَّقوهُ حَقَّ تُقاتِهِ وَاصدُقُوا اللهَ صالِحَ ما تَقُولُونَ بِأَفواهِکُم وتَحابُّوا بِرَوحِ اللهِ بَينَکُم إِنَّ اللهَ يغضِبُ أَن ينکَثَ عَهدُهُ...». (سيرة ابن هشام، ج 1، ص 501)
